Новости проекта
Отвечаем на ваши вопросы!
Важные моменты в Инструктивно-методическом письме
Новинка! Отчеты по ведению электронного журнала
Конкурс продолжается!
Голосование
По какому из предметов необходимо организовать факультативные занятия в школе?
Всего 49 человек
Голосование
Как Вам новый сайт?
Всего 189 человек

Школьный музей

Дата: 1 апреля 2016 в 23:19, Обновлено 28 сентября в 14:41
Автор: Вусик В. А.
У нашай школе працуе музей

Профіль музея - літаратурна-гістарычны

Кіраўнік музея
Дата заснавання - 1987 год
Дата афіцыйнага адкрыцця першай экпазіцыі - верасень 1987 год
Агульная колькасць экспанатаў - 172

Посетите наш виртуальный музей (переход по ссылке)

"Летопись малой родины"

Агульная плошча музейнага памяшкання –33,6 кв.м;

фондасховішча - 2,25 кв.м

Найбольш значныя экспанаты

  •      дакумент 1834 г. Віленскага гарнізоннага батальёна ўдаве Вікторыі Дзімітраўне  Шчэрбачэнка аб прызнанні дзяцей сіротамі;

  •      актавая папера на выкуп зямельнага надзелу, 1897 г.;

  •      падручнікі (1896-1914 гг.);

  •      звод законаў Расійскай імперыі (1905, 1911, 1912 гг.);

  •      паведамленне аб гібелі малодшага сяржанта Кірыёнка Пятра Кузьміча (1944 г.),

  •      некалькі нумароў часопіса “Север” за 1893 г.

Пералік  экспазіцый музея

                   № 1. Жыццё і творчасць  А.Міцкевіча                                                        

                   № 2. Жыве паэта імя, жыве яго любоў                                                         

                   № 3.  Сябры! Цудоўны наш саюз

                   № 4.  М. Валасевіч – паэт Беняконскай зямлі

Пералік нарматыўных дакументаў музея

  •       Закон РБ «О музеях и музейном фонде Республики Беларусь» (№ 70-3 от 12. 12. 2005г.)

  •       Инструкция о порядке создания и открытия музеев и их экспозиций (№ 206 от 18.07.1997г.)

  •       Положение о музее учреждения образования (№ 52 от 04.12.2002г.)

  •       Методическое письмо Министерства образования и Министерства культуры о совместной деятельности музеев (от 02.02.2001г.)

  •       Постановление коллегии управления культуры образования Гродненского облисполкома «Аб стане ўліку і захавання музейнага фонду РБ і стварэнні экспазіцый у музеях навучальна-выхаваўчых устаноў» (№ 13 от 13.09. 1997г.)

  •       Положение о “Народном” музее (№ 733 от 10.06.2006г.)

  •       Инструкция о порядке комплектования музейных фондов, внутримузейного учета, научной обработки и сохранения музейных предметов и музейных коллекций, включаемых в Музейный фонд РБ, научно-вспомогательных и сырьевых      материалов (№ 44 от 1 ноября 2007г.)

Выкарыстанне  музея

Колькасць наведвальнікаў – (у сярэднім за год ) да 200 асоб.

Колькасць экскурсій – да 20 экскурсій у год.

Новыя даследванні

Геральдыка шляхты беняконскай парафіі ХІХ ст.

                                                                          Аўтар: Ляўковіч Аляксандр

                                                                           Кіраўнік:  настаўнік гісторыі

                                                    Дамшэвіч А.Р

                                                                

аг.Беняконі, 2018

Змест

Уводзіны…………………………………………………………………………... 3

ГЛАВА 1.ГЕРАЛЬДЫЧНАЯ ТЭРМІНАЛОГІЯ І ПРАВІЛЫ ………………… 5

ГЛАВА 2. ГЕРАЛЬДЫКА ШЛЯХТЫ БЕНЯКОНСКАЙ ПАРАФІІ ХІХ ст.………………………………………………………………………………… ...8

    2.1. Халецкія гербу “Абданк”………………………………………………......8

    2.2. Герасімовічы, Хмілеўскія гербу “Вянява”………………………………..9

    2.3. Абрамовічы, Адамовічы, Адынцы, Сцяцэвічы, Тышкевічы гербу «Ляліва»…………………………………………………………………………….11    

    2.4. Галавачы, Грэгаровічы, Загорскія, Мацкевічы гербу “Любіч”………..13

    2.5. Альшэўскія, Галімонты,Запаснікі,Юршы гербу “Слепаўрон”………...14

    2.6.Путкамеры,Насовічы, Насевічы,Лавінецкія гербу “Окша” …………….15

    2.7. Рымшы, Івашкевічы гербу “Газдава”………………………………………16

Заключэнне…………………………………………………………………………17

Спіс выкарыстанай літаратуры……………………………………………….......18

Дадаткі……………………………………………………………………………...20

УВОДЗІНЫ

На дадзены момант найбольш цікавымі і перспектыўнымі ў беларускай гістарычнай навуцы з'яўляюцца даследванні па лакальнай гісторыі. Нельга напісаць паўнавартасную гісторыю нашай Радзімы без гісторыі кожнага горада, мястэчка ці вёскі, а што яшчэ больш важна максімальна асвятліць жыццёвы шлях кожнага асобна ўзятага чалавека. Безумоўна, найбольшую цікаўнасць заўсёды прадстаўлялі прадстаўнікі пануючага саслоўя, у якое ўваходзіла і шматлікая шляхта. Яна мусіла абараняць гонар сваёй вялікай і малой Радзімы і быць прыкладам найвялікшых чалавечых каштоўнасцей, якія панавалі ў даўнія часы сярод нашых продкаў. Неад'емнай часткай гісторыі шляхты і шляхецтва з'яўляецца геральдыка, ці навука аб гербах. Наяўнасць уласнага герба сведчыла не толькі пра асаблівы статус у грамадстве. Герб, у першую чаргу нёс інфармацыю і гісторыю пра той ці іншы род, яго перамогі і паразы. У сувязі з гэтым хацелася б закрануць тэму шляхецкіх родаў Беняконшчыны (маецца на ўвазе шляхта каталіцкага веравызнання, якая належала да беняконскай рымска-каталіцкай парафіі) і разгледзець гэты аспект з пункту гледжання геральдыкі. 

Шляхецкая геральдыка Вялікага Княства Літоўскага з’яўляецца неад’емлімай і каштоўнай часткай гісторыі і культуры Беларусі. Герб сам па сабе з’яўляецца арынінальнай, часам адзінай крыніцай гістарычных ведаў, асабліва ў такіх галінах ведаў, як генеалогія, дэмаграфія пануючага саслоўя, палітычная і сацыяльная гісторыя [11, c. 5].

Мэта даследвання – геральдычнае апісанне шляхецкіх родаў Беняконшчыны.

Задачы:

1. Вызначыць геральдычную тэрміналогію і правілы

2. Прадставіць прадстаўнікоў шляхецкага саслоўя, якія пражывалі на тэрыторыі Беняконшчыны XIX ст. ;

3. Даць апісанне гербаў шляхецкіх родаў Беняконшчыны.

ГЛАВА 1. ГЕРАЛЬДЫЧНАЯ ТЭРМІНАЛОГІЯ І ПРАВІЛЫ

         Каб правільна разумець геральдычнае мастацтва, ведаць тэрміны і правілы, неабходна звярнуцца да тэарэтычнай або фармальнай геральдыкі.

         Уласна рыцарскі герб з’явіўся ў Заходняй Еўропе. Яго з’яўленне цесна звязаны з гісторыяй станаўлення сярэднявечнага рыцарства ў ХІ-ХІІ стстс. У тыя часы рыцар і яго конь былі закаваны ў латы, а таму толькі па малюнку ці выяве на тарчы можна было даведацца, хто ён, калі і чым праславіўся. Канчаткова гербы аформіліся падчас крыжовых паходаў на Блізкі Усход і рыцарскіх турніраў. Паступова былі выпрацаваны правілы іх складання. Вывучэннем гэтых правіл і ўласна відарысу герба займаецца тэарэтычная геральдыка.[11,c.11]

         Відарыс герба можа быць поўным і няпоўным.Поўны герб складаюць: тарча, гелм(шлем), намёт,карона,кляйнот, тарчатрымальнікі, дэвіз(пракламацыя). Няпоўны герб звычайна пазбаўлены аднаго або некалькіх геральдычных элементаў і можа складацца толькі з гербавай выявы на тарчы. Герб павінен адлюстроўваць асаблівасці становішча свайго ўладальніка ў сям’і, родзе, грамадстве.[11,c.11]

         Галоўная частка герба – тарча. Часцей за ўсё яна стаіць у гербе проста, але можа быць нахіленай, звычайна ў правы бок і зрэдку - у левы. Форма тарчы можа быць рознай. Востраканцовая трохкутная тарча з’яўляецца найбольш старажытнай і называецца нарманскай або старажытнай французскай. Аднак больш папулярная гэтак званая новая французская тарча. Гэта – чатырохкутнік, які завостраны ўнізе. Прамакутная, закругленая ўнізе тарча называецца іспанскай. Англійскія тарчы – з хваляпадобнымі выразамі верхняга краю або падоўжанем верхніх краёў, якія ўтвараюць невялікія выступы. Для італьянскай геральдыкі характэрны авальныя тарчы. Тарчы з выразаным правым бокам і ўвогуле складанай формы сустракаюцца ў нямецкай і ўсходнееўрапейскай геральдыцы. Ёсць яшчэ і ромбавыя тарчы, але яны – прыналежнасць толькі жаночага герба.[11,c.12]

         Выявы, якія размяшчаюцца на тарчы,дзеляцца на геральдычныя і негеральдычныя. Геральдычныя выявы ўласцівы найбольш старажытным гербам.Спачатку гэта былі ўмоўныя абазначэнні праяўленых гераічных учынкаў ( прыкладам, кроква абазначала раненне).

         Першарадныя выявы – найбольш часта сустракаюцца ў гербах і ствараюцца гарызантальнымі, вертыкальнымі, і дыяганальнымі лініямі падзелаў.

         Крыжы – другая група геральдычных выяў. У геральдыцы просты крыж стварвецца шляхам злучэння слупа з пасам.[11,c.14]

         Негеральдычныя выявы падзяляюцца на натуральныя, штучныя і міфічныя. Натуральныя – гэта выявы жывых істот, нябесных цел і стыхій (прыкладам, чалавек,звяры,птушкі,расліны,сонца,зоркі,агонь,вада). Да штучных выяў адносяць рэчы, зробленыя чалавекам (прыкладам, лук, меч, сякера). Фантастычныя выявы – гэта істоты, якія не існуюць у прыродзе (прыкладам аднарог,цмок,грыфон).[11,c.15]

         У геральдыцы выкарыстоўваецца пастаянны набор колераў, які  падзяляецца на ўласна колеры, металы і футра.З металаў ужываюцца толькі два – золата і срэбра. Звычайна геральдычныя выявы малявалі залатой або срэбнай фарбай, а часцей больш даступнымі – жоўтай і белай. Пасля таго, як жоўты і белы колеры пачалі абазначаць золата і срэбра, пры складанні гербаў замацаваліся толькі пяць колераў: чырвоны,блакітны,зялёны,пурпуровы (бэзавы) і чорны.[11,c.16]

         Да дадатковых элементаў герба адносяцца: кароны і мітры, гелмы, бурэлеты, намёты, кляйноты, тарчатрымальнікі, плашчы, шнуркі і дэвізы. Існуе шмат відаў карон, сярод якіх трэба згадаць княжацкую, графскую, баронскую і шляхецкую. Княжацкая карона ўяўляе сабой мітру цёмна-малінавага аксаміту з гарнастаевай апушкай і трыма залатымі дугамі. Графская карона – залаты абруч з дзевяцю флеўронамі, а баронская – залаты абруч з сямю.Шляхецкая карона ўяўляла сабой залаты абруч з трыма зубамі ў выглядзе лісткоў ліліі (флеўронаў) і дзвюма пэрлінамі паміж імі.[11,c.17]

         Гелмы таксама бываюць розныя. Залаты гелм – адкрыты і без кратаў – з’яўляецца атрыбутам імператараў і каралёў. Срэбныя адкрытыя гелмы былі ў “прынцаў крыві” і вялікіх князёў, закрытыя – у маркізаў. Срэбны гелм з дзевяцю крацінамі і павернуты ў профіль быў у старажытнай шляхты, павернуты ў правы бок і профіль з амаль з апушчанымі кратамі – у набілітаванай шляхты, павернуты проста з апушчанымі кратамі – у тых, хто нарадзіўся ад неафіцыйных сувязей.[11,c.18]

         Кляйнот – верхняя чатка гелма. Тут размяшчалі выявы звяроў, кветак, пёры і іншыя рэчы.Нярэдка у кляйноце тыя самыя родавыя эмблемы, што і на тарчы. Кляйнот з’яўляўся сродкі ідэнтэфікацыі асобы, бо нават тыя, хто знаходзіўся ў блізкім сваяцтве і мелі аднолькавыя гербавыя выявы, мелі розныя кляйноты.[11,c.19]

ГЛАВА 2. ГЕРАЛЬДЫКА ШЛЯХТЫ БЕНЯКОНСКАЙ ПАРАФІІ XIX ст.

2.1. Халецкія гербу “Абданк”

У ХІХ ст. у Беняконскай парафіі сустракаецца адзін  шляхецкі род гербу “Абданк”. Гэта род  Халецкіх, якія у  1827 г. пражывалі ў маёнтку Беняконі[9, c.54]. Найбольш яркім прадстаўніком дадзенай лініі з’яўляецца Аляксандр Халецкі, аратар, лідзкі маршалак у 1624, 1625, 1628, 1632 і 1650 гг. У 1627 годзе быў пасольскім маршалкам на сейме Рэчы Паспалітай.

        Герб Абданк – польскі шляхецкі герб перыядаў Польскага каралеўства і Польска-Літоўскага саюза (Рэчы Паспалітай). Упершыню згадваецца ў якасці польскага рыцарскага герба ў 1212 годзе. На тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага пашырэнне набыў пасля Гарадзельскай уніі 1413 года. Дадзеным гербам карысталася звыш 160 родаў на Беларусі, Літве, Польшчы і Украіне.

        Апісанне герба:

У чырвоным полі срэбны знак у выглядзе лацінскай літары «W». Клейнод – над прылбіцай з каронай таксама размешчаны знак у выглядзе літары «W». [Дадатак 1]

Паўтарэнні літары V некаторыя гісторыкі і геральдысты бачаць ў ім як бы пачатковыя літары чатырох слоў: Veritas, Viktoria, Virtus і Vita, г. зн. ісціна, перамога, дабрачыннасць і жыццё адпаведна. Каб паказаць яшчэ яскравей, што права на дадзены герб набыта адвагай, некаторыя роды малявалі ў нашлемніку ільва, які і трымае Абданк.[1]

2.2. Герасімовічы, Хмілеўскія гербу “Вянява”

Да герба «Вянява» належалі два шляхецкіх роды. Сярод іх Герасімовічы, якія жылі ў ваколіцы Кмітоўшчына (1832 г.), Пасольч (1862-1863), маёнтку Кербедзь і вёсцы Літвіца (1836-1842 гг.) [9, c.80] і Хмілеўскія, якія месціліся ў ваколіцы Больценікі (1840 г.) і Бутрыманцы. [9, c.55]

        Герб “Вянява” – прыватнаўласніцкі герб, вядомы з пачатку XIV ст. Гербам карысталіся каля 80 родаў Беларусі, Украіны, Літвы і Польшчы, у т.л. Белазоры, Длугашы, Ляшчынскія, Мэнжыкі. У час знаходжання на троне Станіслава Ляшчынскага (1704-1709, 1733) герб «Вянява» выкарыстоўваўся як элемент у дзяржаўнай сімволіцы Рэчы Паспалітай.

Герб выглядае наступным чынам: У полі залатым валовая галава колеру чорнага з рагамі, загнутымі накшталт паўмесяца. У ноздрах у вала забэрзаць круг або кальцо, сплеценыя з драўняных галін. Якая знаходзіцца ў нашлемнике фігура малюецца розна, але па большай частцы ў выглядзе які выходзіць да паловы і звернутага направа льва, з каронай на галаве і мячом у правай лапе. [Дадатак 2]

Пра ўзнікненне гэтага герба ў Польшчы дакладных звестак няма. Лічыцца, што ён прывезены ў польскія землі з Германіі або Венгрыі. Паводле іншых звестак, род Вяняваў (ród Wieniawów) прыбыў у Польшчу разам з чэшскай князёўнай Дамброўкай (Dąbrówką), якая стала жонкай польскага караля Мешкі I, што адносіць яго да 1027 г. Першыя дакладная згадкі пра герб датуюцца 1382 г.

        Існуе легенда пра з'яўленне Вянявы, паводле якой падчас палявання князь  апынуўся перад пагрозай быць паднятым  на рогі. Адзін з яго спадарожнікаў,  Ластак (Łastek), схапіў зубра за рогі і адцягнуў яго ў бок ад князя, затым скарыстаўшыся дубцом з маладога дуба ў якасці насавога кольца, павёў зубра назад да князя, але той выкрыкнуў па-мараўску «Wien haw» («Падыдзі адзін»). Пазней, калі зубра перадалі ў рукі аднаго з прыдворных, бык вырваўся на волю, пасля чаго Ластак забіў яго мячом. Князь узнагародзіў Ластака маёнткам і дараваў герб «Wien haw», які стаў Венявай.[2]

2.3. Абрамовічы, Адамовічы, Адынцы, Сцяцэвічы, Тышкевічы гербу «Ляліва»

Герб «Ляліва» - дваранскі герб, які выкарыстоўвалі дваране Польшчы і Літвы. Упершыню герб згадваецца ў 1399 годзе. Згодна меркаванню Яна Длугаша, герб мае нямецкія карані.

Гісторыя герба сыходзіць у XII стагоддзе. Эмблемай, якая паказвае Ляліва, карыстаўся як пячаткай блаславёны Бертольд (каля 1090-1142) з Гарстэна ў 1140 годзе (заснавальнік кляштара бенедыктынцаў у Гарстэне (Аўстрыя), дзе зараз месціцца адзін з самых прыгожых храмаў – прыклад высокага барока ў Аўстрыі).[3]

Актам Гарадзельскай уніі ў 1413 годзе з Ляліва трапіла ў Вялікае Княства Літоўскае (герб быў прыняты ваяводам віленскім Манівідам ад Яна Тарноўскага і Ядзвігі з Лежніц).

Выглядае герб наступным чынам: у блакітным полі залаты маладзік рагамі ўгору, над ім залатая 6-прамянёвая зорка; клейнод – над прылбіцай з каронай на паўлінавых пёрах такія ж маладзік і зорка. Існуюць варыянты герба: з чырвоным полем; са стралой, якая выходзіць угору з зоркі, клейнод – 3 страусавыя пёры; з маладзіком рагамі ўніз, пад ім зорка. [Дадатак 3]

На тэрыторыі беняконскай парафіі пражывала шмат шляхецкіх радоў, якім належаў герб “Ляліва”:

  1. Абрамовічы (на момант 1795 г.  жылі ў фальварку  Тусаманцы)[9,c. 33] ;
  2. Адамовічы (1844 па 1905 гг. месціліся ў фальварку Лушчыкоўшчына)[9,c.33];
  3. Адынцы (з 1829 па 1833 пражывалі ў Падварышках)[9, c.153];
  4. Сцяцэвічы ( у 1839 г. згадваюцца як жыхары фальварку Ёдкішкі)[9, c.192];
  5. Тышкевічы (фальварак Кужы (1830 г.), з вескамі Вялікія і Малыя Кужы; фальварак Старыя Раклішкі (1820-1830 гг.), з вескамі Гервішкі, Кавалі, Рудня, Калітанцы, Бутрыманцы).[9, c. 209]

        У бітве пад Грунвальдам у 1410 прынялі ўдзел тры харугвы пад гербам Ляліва. Гэта былі харугвы братоў Яна з Тарнова (ваявода кракаўскі) і Спытка з Яраславія, а таксама харугва Вінцэнта з Гранова (кашталян сырэмскі і стараста Велькапольскі).

2.4. Галавачы, Грэгаровічы, Загорскія, Мацкевічы гербу “Любіч”

Герб “Любіч” – польскi радавы шляхецкі герб. Адзiн з найбольш распаўсюджаных шляхецкiх гярбоў, якія выкарыстоўваліся у Рэчы Паспалiтай, да якога у Польшчы прапiсана больш за ўсiх радоў - больш 500 родаў Польшчы і ВКЛ. Трапляецца на радавых гербах у Польшчы, Беларусi, Лiтвы, Украiны.[4]

Выглядае наступным чынам: на шыхце, які мае блакiтнае поле, выяўлена срэбная падкова, шыпамi звернутая да нiзу, i два рыцарскiх лапчатых крыжа: адзiн срэбны, (альбо залаты) у сярэдзiне падковы, другi - залаты (альбо срэбны), паверх падковы, на яе вяршыне. Шыхт увенчаны дваранскiм шлемам з дваранскаю каронай на нiм, i трымя страусовымi пер'ямi паверх кароны, выходзячымi з яе. Намёт на шчыце блакiтнага колеру, з падложкай. Iснуюць варыянты гербу з аднiм срэбным крыжам, з двумя срэбнымi крыжамi,i адзiн над другiм у сярэдзiне падковы. [Дадатак 4]

З’яўленне гэтага гербу адносяць да XII ст. (каля 1190 г.). Яго выява ў дакументах вядома з 1348 г.[4]

        У ХІХ ст. герб належаў наступным шляхецкім радам беняконскай парафіі:

  1. Галавачы (Больценікі (1835-1836 гг.))[9, c. 82];
  2. Грэгаровічы (ваколіцы Посальч (1854 г.))[9, c.83];
  3. Мацкевічы (ваколіцы Багуславы)[9, c. 132];
  4. Загорскія (ваколіца Багуславы (1827-1832 гг.), фальварак Падварышкі (1849 г.))[9, c.96]

2.5. Альшэўскія, Галімонты,Запаснікі,Юршы гербу “Слепаўрон”

Слепаўрон- прыватнаўласніцкі герб.Вядомы з сярэдзіны XIV ст. У XVI ст. ад герба «Слепаўрон» утварыўся герб «Корвін». Гербам карысталіся больш за 350 родаў у Беларусі, Літве, Украіне і Польшчы. у т.л. Гасеўскія, Касакоўскія, КрасінскіяПуласкія.

Апісанне герба. На блакітным поле, стылізаваным па форме пад шчыт, намаляваная сярэбраная падкова, канцамі накіраваная ўніз; на яе вяршыні залатой крыж, на якім сядзіць глядзіць направа (адносна трымальніка шчыта) чорны крумкач ​​з залатым пярсьцёнкам у дзюбе і з разнятых, быццам вырабленымі для палёту, крыламі. Над шчытом - серабрыстага колеру геральдычны шлем з залатым акантоўкай і авальнай формы залаты медальён на ланцужку. Забрала шлема ў выглядзе вертыкальных залатых стрыжняў. Унутраная частка шлема чырвонага колеру. Над шлемам залатая карона з устаўленымі ў яе чырвонымі і зялёнымі камянямі. На кароне ў выглядзе нашлемника - той жа крумкач ​​з пярсцёнкам ў дзюбе. Вакол шчыта лазурный сумёт, падбіты срэбрам.[Дадатак 5]

         На тэрыторыі беняконскай парафіі герб належаў наступным радам:

1.Альшэўскія (аколіца Багуславы (1832 г.), Жельвідоры (1836 г.), Кавалеўшчызна (1803 г.), Рудня (1842-1844 гг.) [9, c.154]

  1. . Галімонты пражывалі ў фальварку Старыя Беняконі ў 1835-1858 гг.. [9.c.76]

3. Запаснікі (аколіца Багуславы (1891 г.) [9, c. 227]

4.Юршы ( Беняконі (1850-1853 гг.)[9, c. 97]

2.6. Путкамеры,Насовічы, Насевічы, Лавінецкія гербу “Окша”

Герб “Окша”- польскі шляхецкі герб з часоў дынастыі Пястаў, чэшскага паходжання. Герб гэты быў падараваны Князем Баляславам III Крывагубым Багемскага роду Вершовічаў у 1103 годзе, у якіх раней у гербе была залатая Вяршыла. У Чэхіі герб гэты завецца Брадаціцамі і складаецца з двух сякер, якіх дзяржальні скрыжоўваюцца, а вострага звернутыя: адно на левую, а іншае на правую боку.[7]

     Апісанне герба. У чырвоным полі срэбная баявая сякера вастрыём у права. У кляйноце над гелмам таксама ўбіта окша вастрыём у кароне.[Дадатак 6]

     Самым знакамітым з радоў беняконскай парафіі, які прадстаўляў герб “Окша”, быў род Путкамераў.Гэты шляхецкі род пражываў у маёнтку Больценікі(1723-1870гг.), ім належалі фальваркі Бражэльцы, Любарты, Беняконі.[6,167-168][Дадатак 9]. Самым знакамітым прадстаўніком роду Путкамераў быў Вавжынец Путкамер [Дадатак 8]. Ён з’яўляўся лідскім маршалкам. Паходзіў з пруска-паморскага роду. У чэрвені 1833 г. Вавжынец і яго жонка Марыля былі арыштаваны за дапамогу ў падрыхтоўцы ўзброенага паўстання 1830-1831 г.г.[6]

     Да гербу “Окша” таксама адносіліся наступныя рады беняконскай парафіі:

1.Насевічы – пражывалі ў фальварку Валькішкі(1855 г.), ваколіцы Любарты (1846-1858 гг.), фальварку Пасольч (1701-1910 гг.)[9,c.150];

     2. Насовічы – пражывалі ў фальварку Багуславы (1920 г.), фальварку Пасольч (1700-1902 гг.)[9,c.50-151];

     3.Лавінецкія – пражывалі ў маёнтку Гайцюнішкi(1851 г.)[9,c.128]

2.7. Рымшы, Івашкевічы гербу “Газдава”

         Да гербу “Газдава” належалі два шляхецкіх рода. Гэта Рымшы, якім з 1556 г. належаў маёнтак Гайцюнішкі, але потым страчаны і зноў набыты ў 1830 г. праз шлюб Веранікі Остэн-Сакен з Адамам Рымшай. Таксама Рымшам належалі Варнакелі, Заблоць,Ленцішкі, Беняконцы, Падварышкі[Дадатак 10]. Другім родам гербу “Газдава” з’яўляліся Івашкевічы, якія месціліся ў аколіцы Пачобуты (1833г.).[9,c.86]

         Газда́ва — прыватны шляхецкі герб. Гэты сцяг у 1090 г. быў падараваны каралём Уладзіславам Германам аднаму высакароднай воіну Крысціну з Газдавы за адвагу на поле бою. Лілія сімвалізавала высакароднае шляхецкае саслоўе, а паўлінавыя пёры ў гелме - мудрасць. Вельмі верагодна, што некаторыя роды - носьбіты гэтага герба маглі прыбыць у Польшчу з Венгрыі ў XIV стагоддзі, бо ў той час там правіла Анжуйская дынастыя з аналагічным гербам. Пшэмыслаў Дамбкоўскі мяркуе, што гэта маглі быць немцы, якія прыбылі з Венгрыі. Калі гэта так, то яны, верагодна, прыйшлі з вобласці на паўночны ўсход ад горада Бартфельда, дзе ў той час пражывала вельмі шмат немцаў. Гэтым гербам таксама друкаваўся вялікі магістр Герман фон Зальца.[6]

         Апісанне герба. У чырвоным полі 2 сярэбраныя лілеі, павернутыя ўверх і ўніз і змацаваныя залатым пярсцёнкам; клейнод над прылбіцай з каронай выява такіх жа лілей на паўлінавым хвасце (герб «Газдава І»). Існуюць варыянты герба: з 5 страусавымі пёрамі і 2 лілеямі ў клейнодзе («Газдава ІІ»); з 5 страусавымі пёрамі («Газдава ІІІ»); з падзеленым на 2 часткі полем, дзе ў верхнім сярэбранага колеру змешчана чорная лілея, а ў ніжнім чорнага колеру — сярэбраная, клейнод — 3 страусавыя пёры.[Дадатак 7]

ЗАКЛЮЧЭННЕ

Як бачым, тэма геральдыкі беларускай шляхты вельмі цікавая для даследванняў у галіне генеалогіі, палітычнай, сацыяльнай і культурнай гісторыі Беларусі. Гербы заключалі ў сабе патаемны сэнс грамадскай свядомасці і псіхалогіі нашых слаўных продкаў.

Кожны герб меў свае легенды, міфы, гісторыі, якія так ці інакш адбіваліся на іх уладальніках. Кожны элемент на гербе мае сваё значэнне, якому павінны адпавядаць тыя, каму яны належаць.

Беняконская шляхта, як і іншыя местачковыя шляхцічы былі носбітамі той культуры, у лоне якой яны выхоўваліся. Самым галоўным маральным прынцыпам была любоў да Радзімы. Таму, калі склікалася паспалітае рушанне, было гонарам узняць сваю харагву з выявай герба сярод тлуму братоў па сацыяльнаму стану.

Безумоўна, можна разглядаць гэтую праблему з розных бакоў, прыцягваючы да гэтага спецыялістаў розных галін гуманітарнай навукі, што і трэба рабіць. Але, спадзяюся, што сціплы ўклад аўтара дадзенага даследвання паслужыць штуршком ці пачаткам да далейшых пошукаў і адкрыццяў на гістарычнай глебе з мэтай праслаўлення малой Радзімы, якой так ганарыліся нашыя продкі і якой так павінны ганарыцца мы.

СПІС ВЫКАРЫСТАНЫХ КРЫНІЦ

  1. https://ru.wikipedia.org/wiki/Абданк_(герб)\
  2. https://be.wikipedia.org/wiki/Герб_«Вянява»
  3. https://ru.wikipedia.org/wiki/Лелива_(герб)
  4. https://be.wikipedia.org/wiki/Герб_«Любіч»
  5. https://pl.wikipedia.org/wiki/Wawrzyniec_Puttkamer
  6. https://be.wikipedia.org/wiki/Газдава_(герб)
  7. https://ru.wikipedia.org/wiki/Окша
  8. Kasper Niesieki, Herbarz, t. VII.
  9. Czesław Malewski . Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku Powiaty lidzki, oszmiański i wileński/ Czesław Malewski. - Wydanie I- Warszawa 2016. – 958 s.
  10. Adam Boniecki. Poczet rodów w Wielkiеm Księstwie Litewskiеm w XV i XVI w./ Adam Boniecki. - Warszawa, 1887.
  11. Шаланда А.І. Таямнічы свет беларускіх гербаў: Шляхецкая геральдыка Вялікага Княства Літоўскага / Аляксей Шаланда. – Мінск : А.М.Янушкевіч, 2014. – 220 с.

Из истории сельскохозяйственной опытной станции в Беняконях

  В 1907-1908 годах в западных губерниях бывшей царской России прогрессивная часть агрономических работников выступила за необходимость проведения показательных опытов в сельском хозяйстве, чтобы путем внедрения их результатов поднять благосостояние крестьянства. В дальнейшем наиболее инициативными из них были организованы сельскохозяйственные общества-проводники агрономической культуры того времени. Так, было организовано Виленское сельскохозяйственное общество, которое в 1908 году поручило В.С.Ластовскому создать опытную станцию на территории Виленского края. В 1908 и 1909 годах велись поиски наиболее подходящего типичного земельного участка под опытное поле станции. В 1910 году участок был выбран вблизи железнодорожной станции Бенякони, на землях, купленных у графа Путкамера. Сразу развернулись работы по планировке земельного участка, по возведению жилых и хозяйственных построек.

  Царское правительство на организацию опытной станции, содержание штата работников субсидировало ничтожные средства, и организатор станции вынужден был заниматься сбором добровольных пожертвований. На эти средства, в основном, и были возведены служебные и жилые постройки. Недостаток же средств не позволял широко развернуть опытную работу, и она длительное время носила весьма скромный характер. Ограничивала масштабы исследований и небольшая площадка (15 гектаров) опытного поля, где с введением специального минерального севооборота фактически негде было размещать опыты. И все же благодаря энергии была поставлена на должную высоту и оказалась довольно продуктивной. Уже в первые годы была развернута селекционная работа с озимой рожью и другими сельскохозяйственными культурами по выведению наиболее устойчивых к неблагоприятным условиям и урожайных сортов. В 1911 году путем индивидуального отбора была выведена форма ржи, устойчивая против фузариозы (снежной плесени) – болезнь, которая в отдельные годы наполовину снижала урожай зерна. Эта работа в дальнейшем привела к созданию в соавторстве с селекционером Алексеем Михайловичем Богомоловым прекрасного сорта ржи «Беняконская». На станции широко развернулись работы по изучению эффективности удобрений, а также по сортоизучению главнейших культур, были начаты исследования с седератами, которые потом предопределили селекцию по выведению скороспелых и высокопродуктивных сортов люпина.

  Первая мировая война в 1914 году и оккупация немцами Виленского края прервала плодотворную научно-исследовательскую работу. Хозяйство станции было разграблено и разрушено. Но станция продолжала жить благодаря мужеству старейшего ее работника-техника Станислава Ивановича Войшниса, который в трудных условиях, когда территория станции находилась в зоне военных действий, остался здесь единственным жителем и не покинул своего поста. Он делал всё, чтобы сберечь имущество станции, но этого ему не удалось. Он сберёг только самое ценное - золотое фонд семенного материала селекционных образцов. Благодаря этому профессор В.С.Ластовский, вернувшись из эвакуации, без задержки приступил к дальнейшей работе.

  Много сделал для станции ещё один патриот – Иосиф Болтромеевич Лисовский, техник отдела агротехники. В годы Великой Отечественной войны, рискуя жизнью, он сберёг от фашистского разграбления значительную часть имущества станции и бесценный клад – селекционные образцы семян зерновых и зернобобовых культур, которые после войны легли в основу работы по селекции для выведения новых сортов.

  Работа, начатая когда-то в Беняконях, успешно продолжается коллективом Гродненской областной сельскохозяйственной опытной станции. Одним из первых, кто принял эстафету науки у В.С.Ластовского, были участники Великой Отечественной войны Алексей Михайлович Богомолов и Георгий Семёнович Кононков. Об этих людях, ставших на нелегкий путь исследователя по призванию, хотелось бы рассказать особо, ибо их работа, их жизнь-образец служения науке, достойный пример для молодых ученых.

  В 1960 году коллектив опытной станции отмечал 50-летие своего учреждения. К этому времени станция была переведена из Беняконей на более мощную производственную базу в г. Щучин.

  На опытном поле участникам научно-производственной конференции давал директор опытной станции, заслуженный агроном Белорусской ССР А.М.Богомолов.

  Алексей Михайлович хорошо знал работу каждого научного сотрудника, причем не поверхностно, а глубоко, умело направлял её и развивал. Вот остановились на поле, где стеной стояла рожь.

 - Это рожь «Беняконская» - начал Алексей Михайлович.

  Слушали его внимательно, затаив дыхание. Он говорил четко, внятно, спокойно. Каждый улавливал в словах директора глубину мысли и знание дела. Рассказал об истории создания этого сорта ржи. Путем отбора лучших растений из других сортов начались опыты по созданию нового сорта ржи ещё в 1911 году. И этот сорт был выведен, но спросом не пользовался. Так как зерно было мелкое, солома тоже. Сорт был далёк от совершенства. Продолжались эксперименты, и завершить начатое дело взялся А.М.Богомолов. Бывший партизан, а потом фронтовик, А.М.Богомолов после разгрома фашистской Германии вернулся в Горки, в сельскохозяйственную академию для продолжения начатой до войны учёбы. А через два года он был уже в Беняконях на опытной станции.

  Потянулись дни напряженной работы, экспериментов. Наконец, Беняконская рожь была признана, как новый сорт. В 1950 году он был районирован в Белоруссии, затем в Литве и к 1964 году посевная площадь, занятая Беняконской рожью, превышала миллион гектаров. Этот сорт сыграл положительную роль в повышении урожайности ржи в республике.

В 1965 году А.М.Богомолов избирается по конкурсу на должность заведующего кафедрой селекции и семеноводства Белорусской академии.

  Почти сорок лет трудится на опытной станции. Георгий Семёнович Кононков. Есть что вспомнить Георгию Семёновичу Кононкову научному сотруднику, кандидату наук, заслуженному агроному Белорусской ССР.

  Детство своё провел на Витебщине в бедной крестьянской семье, где с особым уважением и любовью к хлебу, знали, как он достается. Подростком вступил в колхоз, трудился на разных работах, пахал, сеял, молотил. Свою научную работу Г.С.Кононков связал с люпином. Почему именно с люпином? Ответ на этот вопрос, возможно, был дан давно, в тот холодный осенний день 1941 года, когда сержант Кононков с оружием в руках защищал Москву.

  Фашисты рвались к столице. После очередной отбитой атаки противника наступало некоторое затишье. Трое бойцов сидели у вывороченной с корнем берёзы. В воздухе пахло гарью, пыль и копоть стлались по земле, легкий ветерок колыхал затихшие стебли полевого разнотравья. И тут внимание сержанта Кононкова привлекла надломанное растение, дрожавшее на ветру. Бережно взял он стебелёк, расправил его в руках и тихо сказал: «Ребята, это же люпин, очень ценное растение, повышает плодородие земли и служит хорошим кормом для скота. Об этом я узнал во время учёбы в Горецкой академии. И чуть помолчав, добавил:

- Вот прогоним фрицев, вернемся к мирной жизни, начну работать с этой культурой, может быть что-нибудь путное получится.

 Да, не обманулся Георгий Семёнович. Получилось всё так, как было задумано. Созидательное творчество ученого у Г.С.Кононкова связано с Гродненской областной опытной станцией. Именно здесь полно раскрылись его способности селекционера. Первые успехи пришли в Беняконях. А за ними был кропотливый труд.

  Трудолюбие и настойчивость дали возможность селекционеру создать несколько сортов люпина. Узколистные люпины «Беняконские – 484», «Беняконский – 714», «Беняконский – 334», кормовой люпин «Беняконский – розовый сладкий», желтый кормовой люпин «Гродненский – 3», сераделка «Нёманская» и «Щучинская» - вот плоды неустанного труда ученого. Труженики полей области хорошо знают Г.С.Кононков, он частный гость в колхозах и совхозах, выступает с лекциями и докладами, любит тоже повести задушевную беседу о земле, о хлебе насущном.

  Результаты своих научных исследований, практически наблюдений ученый обобщает в печатных трудах им опубликовано более 60 работ.

  Знаменательный юбилей ГОСОС приобретает особый колорит, историческую значимость посредством результатов многолетних исследований уникального эксперимента – Беняконского стационарного опыта с удобрениями. Этого опыт заложен в Беняконях в 1922 году и на протяжении десятилетий дает значительную информацию, представляющую интерес для науки и производства.

  В результате длительного изучения различных систем удобрения в севообороте выявлено влияние органических и минеральных удобрений на урожай с/х культур и плодородие почвы. Установлено, как при различном сочетании навоза, торфа, минеральных удобрений; за все годы опыта наибольший выход кормовых единиц с гектара (до 80 центнеров) достигался при внесении на гектар пашни на фоне известкования 16 тонн навоза и 160 килограммов действующего вещества минеральных удобрений. При такой системе удобрения получен примерно нулевой баланс по азоту, небольшой отрицательный по калию, соответственно 32 и 6 килограммов на гектар. Систематическое применение навоза, минеральных удобрений и извести заметно улучшило агрохимические свойства почвы, повысило её плодородие. Увеличилось содержание гумуса в почве, положительно изменился его качественный состав. На делянках, где вносили на гектар пашни 16 тонн навоза и 160 килограммов №РК, содержание гумуса прибавилось на 0,25% и составило 1.56%. однако урожайность при этом не повышалась.

  Следовательно, торф не являлся высококачественным органическим удобрением. Он только в какой-то мере улучшает физические свойства почвы. Азот торфа связан с гуминовыми веществами и труднодоступен для растений. Лишь только после пропуска торфа через скотный двор, а также при компостировании с навозом получается органическое удобрение хорошего качества.

  С годами Беняконский стационар становится интереснее, получаемый материал приобретает всё большую ценность. То, что в опыте незначительно сегодня, через какое-то время может стать главным, дающим верный ответ на запрос производства. Возмите хотя бы проблему зерна. Она всегда была в центре внимания учёных. Если раньше мы говорили о соотношении элементов питания для получения запланированного урожая, то теперь судьба урожая, его качество приближаются к такому уровню, что все больше зависят они от азота. В связи с ростом окультуренности почвы, повышением содержания в ней гумуса, подвижных форм фосфора и калия, улучшением других её свойств повысилась эффективность сравнительно невысоких доз азота, например в пределах до 60 килограммов на гектар. Внесение же под озимую рожь в определенных условиях более 65 килограммов азота на гектар не обеспечивает повышения урожая зерна.

  Это подтверждают данные Беняконского стационара. В 1984 году наивысший урожай озимой ржи «Белта» здесь получен 39 и овса «Эрбраф» - 42,5 центнера с гектара при системе удобрения с внесением на гектар пашни 16 тонн навоза иполного минерального удобрения, в составе которого под озимую рожь приходилось 40 килограммов азота, а под овес – 45. Важно заметить, что в пахотном горизонте почвы имелось 1,55% гумуса, 48 миллиграммов подвижного фосфора и 28 миллиграммов обменного калия на 100 граммов почвы, средний показатель р.Н. составлял 6,5. из этого следует, что оптимизация доз азота под зерновые культуры является немаловажным резервом увеличения производства зерна, а высвободившийся сверх оптимальных доз азота может быть с высокой отдачей использован для подкормки трав на лугах и пастбищах.

  Гродненская областная с/х опытная станция является комплексным научно-исследовательским учреждением. Если 84 года назад работу в Беняконях начинали 4 сотрудника на 16-гектарной земельной площади, то в настоящее время на опытной станции в 8 научных и технических подразделениях работают 125 человек, в их числе 55 научных сотрудников, из них 24 кандидата наук. Широкий круг вопросов решает коллектив станции. Эти вопросы направлены на разработку и совершенствование: системы интенсивного кормопроизводства; семеноводства и приемов сортовой агротехники с/х культур; систем удобрения специализорованных севооборотах и приемов обработки дерново-подзолистых, супесчаных почв; эффективных технологий производства продукции животноводства и т.д.

  В среднем за год завершается 12-15 научных разработок, которые после проверки внедряются в производство. Производственные испытания научныз разработок ведутся на экспериментальных базах “Щучин”, “Руткевичи” Щучинского, “Октябрь” и “Погородно” Вороновского районов.

  Опытная станция постепенно расширяет и укрепляет связи с производством. Ежегодно внедрение научных достижений и передового опыта производится в 50 хозяйствах области.

  Большая работа ведется по пропаганде новейших научных разработок. За год публикуется 50-60 научных работ, свыше 100 статей в газетах и журналах, организуются выступления по радио и телефидению. Научные сотрудники регулярно выступают с лекциями и докладами, принимают участие в семинарах, конференциях, конкурсах, в мероприятиях по выполнению обязательств и повышению квалификации специалистов сельского хозяйства области.

  

Комментарии:
Оставлять комментарии могут только авторизованные посетители.